Thưởng trà như nào để cảm nhận trọn tinh túy?
Thưởng trà là cách cảm nhận trọn vẹn một chén trà bằng cả hương lẫn vị, khác hẳn với việc uống cho hết cơn khát. Với nhiều người, đây còn là một khoảng lặng chậm rãi giữa nhịp sống vội vã – lý do vì sao qua bao thế hệ, người ta vẫn tìm đến việc ngồi lại bên một chén trà.
1. Cách cầm và uống chén trà đúng chuẩn
Sau khi trà rót ra chén, phần còn lại nằm trọn ở người thưởng thức. Cùng một chén trà pha khéo, người biết cách cầm, biết cách ngửi, biết cách nhấp từng ngụm sẽ cảm nhận được trọn vẹn công sức của người pha, trong khi người vội vàng uống cho xong lại bỏ lỡ gần hết những tầng hương vị đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước đó.
Cách cầm chén trà chuẩn nhất được gọi là “tam long giá ngọc” – dùng ba ngón tay nâng đỡ chén như ba con rồng cùng nâng niu một viên ngọc quý. Với chén không quai, ngón cái và ngón trỏ đặt hai bên miệng chén để nâng lên, ngón giữa đặt bên dưới đỡ lấy đáy chén. Ba ngón tay tạo thành thế vững chãi nhưng vẫn mềm mại, tránh siết chặt khiến động tác trở nên cứng nhắc. Với chén có quai, cách cầm lại đơn giản hơn: một tay đỡ nhẹ phần thân chén, tay còn lại cầm quai – không cần đến kỹ thuật tam long giá ngọc.
Người xưa Hà Nội còn có một cử chỉ tinh tế hơn trước khi uống: chuyển chén trà sang tay trái, mắt nhìn theo chén như đang ngắm một phong cảnh, rồi mới chuyển sang tay phải – gọi là “du sơn lâm thủy”, ý nói như một chuyến dạo chơi qua núi qua sông chỉ trong một cử chỉ nhỏ. Đây không phải quy tắc bắt buộc, nhưng là một nét đẹp đáng gìn giữ cho ai muốn thưởng trà một cách trọn vẹn hơn.
2. Cách thưởng trà trọn vẹn cả hương lẫn vị
2.1. Thưởng hương trà
Trước khi uống, trà hữu nên đưa chén lên gần mũi, hít nhẹ để cảm nhận tầng hương đầu tiên. Những hương vị nhẹ nhàng, vi tế và tinh túy nhất thường nằm trọn tại đây. Trà càng ngon và hiếm, hương nước đầu này càng giá trị.
Khứu giác của người cũng tinh vi hơn hẳn so với vị giác, có thể đem đến những trải nghiệm mà việc nếm không thể đem lại được. Ngoài ra tinh chất trà được hấp thụ qua đường hô hấp nhanh hơn tiêu hóa; nên ngửi hương trước sẽ giúp cảm nhận sự thư thái, sảng khoái gần như ngay lập tức.
Để phục vụ riêng cho thưởng hương, trà hữu xưa đã tạo ra chén Vấn Hương. Trà sau khi rót được chia vào chén ngửi trước, rồi mới rót tiếp sang chén uống. Chén uống sau đó được úp ngược lên đỉnh chén ngửi – tượng trưng cho hình ảnh rồng và phượng hòa hợp – rồi cả hai được lật ngược lại cùng lúc. Xoay nhẹ, nhấc chén ngửi ra khỏi chén uống, người thưởng trà dùng hai lòng bàn tay ấp quanh chén ngửi để giữ ấm, cảm nhận hương thơm thoát ra từ từ trước khi đưa chén uống lên môi.
2.2. Cảm nhận vị trà
Khi uống, nên nhấp từng ngụm nhỏ thay vì uống một hơi, để vị trà có đủ thời gian lan tỏa từ đầu lưỡi, qua khoang miệng rồi xuống đến cuống họng. Lưỡi người phân bổ cảm nhận khác nhau nên để trà trôi chầm chậm qua khoang miệng cũng đem lại nhiều cùng bậc vị giác. Vị trà không cố định qua các tuần trà: tuần đầu thường đậm và rõ nét nhất, các tuần sau nhạt dần nhưng lại bộc lộ những tầng hương vị tinh tế bị che dấu ở tuần đầu.
3. Thái độ khi thưởng trà và lời cảm ơn khi kết thúc
Thưởng trà không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở thái độ – và đây thường là phần dễ bị bỏ quên nhất. Dù chén trà không hợp khẩu vị, người thưởng trà tinh tế cũng không nên nhăn mặt hay bình phẩm thẳng thừng ngay tại bàn trà, vì điều đó vô tình phủ nhận công sức của người đã pha. Một cách từ chối kín đáo hơn là đặt nhẹ chén xuống, ngừng uống mà không cần giải thích – chủ nhà tinh ý sẽ tự hiểu và không gạn hỏi thêm.
Khi được chủ nhà thêm trà giữa buổi, người thưởng trà cũng nên đáp lễ như lúc nhận chén lần đầu – một lời cảm ơn nhẹ nhàng, hoặc cử chỉ gõ ngón tay quen thuộc đã được nhắc đến trong nghi thức mời trà. Đến khi buổi trà kết thúc, một lời cảm ơn chân thành dành cho chủ nhà, có thể kèm theo một câu chúc tốt đẹp, sẽ là điểm khép lại trọn vẹn cho cả một chuỗi cử chỉ đã diễn ra từ lúc bắt đầu.
4. Câu hỏi thường gặp về thưởng trà
Vì sao phải ngửi trà trước khi uống? Ngửi hương trước giúp người thưởng trà cảm nhận trọn vẹn hai lớp trải nghiệm của một chén trà – hương và vị – thay vì chỉ dừng lại ở vị giác.
Uống bao nhiêu tuần trà là đủ? Không có con số cố định, nhưng phần lớn trà ngon vẫn giữ được hương vị tốt trong khoảng ba đến năm tuần đầu, một số loại trà chất lượng cao có thể hãm được nhiều hơn.
Không hợp khẩu vị trà thì nên làm gì? Có thể đặt nhẹ chén xuống và ngừng uống mà không cần giải thích – đây được xem là cách từ chối tế nhị, không làm mất lòng chủ nhà.
Tam long giá ngọc là gì? Là cách cầm chén trà không quai bằng ba ngón tay – ngón cái và ngón trỏ nâng miệng chén, ngón giữa đỡ đáy – ví như ba con rồng cùng nâng niu một viên ngọc quý.